انواع روش های ژن درمانی

ژن درمانی یکی از روش‌های درمانی نوین است که می‌تواند با ایجاد تغییرات در ژن‌ها، بسیاری از بیماری‌های مختلف را درمان کند. این تکنیک با دو روش مختلف انجام می‌شود که در ادامه این مقاله به طور کامل آن‌ها را بررسی خواهیم کرد؛ اما نکته‌ای که قبل از شروع این مقاله می‌خواهیم به آن اشاره کنیم، پتانسیل بالقوه این روش برای درمان بیماری‌های مختلف است. ژن تراپی، می‌تواند آینده‌ای امیدوارکننده برای درمان بیماری‌هایی که تاکنون هیچ روش برای از بین بردن آن‌ها وجود نداشت را به همراه داشته باشد.

ژن درمانی چیست؟

ژن درمانی به مجموعه اقداماتی گفته می‌شود که باعث درمان بیماری‌ها از طریق اصلاح ژن‌های مختلف می‌گردد. در واقع ژن درمانی شامل قرار دادن یک یا چند ژن اصلاح شده در ماده ژنتیکی بیمار برای درمان بیماری است. طبق تعریف گفته شده، این روش می‌تواند روشی نوین برای درمان بیماری‌های نادر که تا به امروز با داروهای خاص درمان نمی‌شدند، باشد.

ژن‌هایی که برای درمان مورد استفاده قرار می‌گیرند، در آزمایشگاه ژنتیک برای جبران خطاهای موجود در DNA بیمار طراحی شده‌اند. به بیان دیگر ژن یا ژن‌های جدید می‌توانند رونوشت DNA یا RNA مورد استفاده برای سنتز پروتئین‌ها را تغییر دهد و در نتیجه بیماری را اصلاح کنند.

اگرچه ژن درمانی می‌تواند پتانسیل امیدوارکننده‌ای برای درمان بیماری‌های مختلف داشته باشد؛ اما در حال حاضر این روش هنوز در مراحل اولیه بوده و به طور گسترده مورد استفاده قرار نگرفته است. امید است که در آینده‌ای نزدیک شاهد به کار رفتن این تکنیک برای درمان بیماری‌های مختلف باشیم.

برای آشنایی با جهش ژنتیکی به این مقاله مراجعه کنید.

بهترین ناقل در ژن درمانی

یکی از ناقل‌های اصلی که برای حمل ژن‌های اصلاح شده به سلول‌ها در بدن مورد استفاده قرار می‌گیرد، ویروس است. ویروس‌ها می‌توانند با اتصال به سلول‌های میزبان، مواد ژنتیکی ویروسی خودشان را منتقل کنند. این ویروس‌ها هستند که می‌توانند با در بر گرفتن سلول، ژن‌های موجود در خودشان را تکثیر کنند.

دانشمندان با علم جدید و بروز می‌توانند تغییراتی را در ویروس‌ها ایجاد کنند که فقط حامل عوامل درمانی باشند، نه بیماری‌های مضر برای بدن. این در حالی است که امکان حفظ توانایی انتقال عفونت توسط ویروس‌ها وجود دارد و می‌توان با وجود این توانایی، DNAهای مفید را به سلول‌های میزبان منتقل کرد.

فرد ناقل ژنتیکی کیست؟!

روش های ژن درمانی

ژن تراپی جزء روش‌ های درمانی بیماری‌ های خاص است که می‌تواند با دو روش سوماتیک و ژرم لاین در بدن انجام شود. این روش‌های درمانی برای تغییر ژن در بیمار مورد استفاده قرار می‌گیرند. اگرچه هدف اصلی هر دو روش یکسان است، اما عملکرد این دو روش درمانی با هم متفاوت بوده و باید بر اساس نیاز بیمار از هر کدام از آن‌ها کمک گرفته شود.

ژن درمانی سوماتیک

در روش ژن درمانی سوماتیک، فقط سلول‌های بدن تحت تاثیر قرار می‌گیرند. به بیان دیگر روش سوماتیک، سلول‌های جنسی تحت تاثیر تغییر ژن قرار نمی‌گیرند. اگر تغییر DNA فقط محدود به سلول‌های بدن شود، ژنوم تغییر یافته فقط بر روی خود فرد بیمار تاثیر می‌گذارد. بنابراین، در این روش دیگر فرزندانی که از بیمار متولد می‌شوند، دچار تغییر ژن نشده‌اند.

ژن درمانی سوماتیک می‌تواند یکی از بهترین روش‌های درمان بیماری‌ها محسوب شود؛ چرا که علاوه بر تغییر در ژن، هیچ مشکل خاصی را در بدن به وجود نمی‌آورد و باعث تغییر ژن در نسل‌ها نخواهد شد. رویکرد دانشمندان این است که این روش را برای درمان بیماری‌های مختلف مورد استفاده قرار دهند.

مطالب مفید: برای درک بهتر تفاوت ژن و ژنوم به این مقاله مراجعه کنید.

ژرم لاین تراپی

ژرم لاین تراپی نوع دیگری از روش‌های ژن درمانی است که می‌تواند تاثیر بسیار خوبی روی درمان بیماری‌های مختلف داشته باشد. در این روش یک ژن متناسب با گامت‌ ها یا همان سلول‌های جنسی ادغام می‌شوند. این ژن می‌تواند باعث ایجاد تغییر در نسل‌های آینده شود. برخلاف روش درمانی سوماتیک که فرزندان بیمار تحت تاثیر ژن قرار نمی‌گرفتند، در این روش ممکن است فرزندان و نسل‌های بعدی تحت تاثیر قرار بگیرند.

در حال حاضر به دلیل نگرانی‌های اخلاقی و مشکلاتی که ممکن است در آینده در اثر تغییر ژن‌ها ایجاد شوند، این روش مورد توجه دانشمندان قرار نگرفته است. حتی در بسیاری از کشورها استفاده از این روش درمانی کاملا ممنوع است. از طرفی این روش هزینه بسیار زیادی را به همراه دارد و از نظر اقتصادی نیز مقرون به صرفه نیست.

بیماری های قابل درمان با ژن درمانی

ژن تراپی از جمله روش‌های نوین درمان است که روز به روز در حال پیشرفت بوده و در آینده نیز به شمار بیماری‌هایی که از این طریق درمان می‌شوند، افزوده خواهد شد. در حال حاضر بیماری‌های زیر جزء بیماری‌هایی هستند که با ژن تراپی قابل درمان‌اند. البته ممکن است هنوز مطالعات کاملی برای نحوه درمان آن‌ها با ژن تراپی انجام نشده باشد؛ اما مهم این است که در آینده می‌توان این بیماری‌ها را با این تکنیک به طور کامل درمان کرد.

• فیبروز سیستیک
• کم خونی داسی شکل
• هموفیلی
• دیستروفی عضلانی
• سرطان

برای دریافت اطلاعات بیشتر درباره علم ژنتیک به این مقاله سر بزنید.

ژن درمانی سرطان

سرطان یکی از بیماری‌هایی است که روز به روز در سطح جهان در حال پیشرفت است و متاسفانه جان بسیاری از مردم را می‌گیرد. یکی از دغدغه‌های اصلی دانشمندان این است که از ژن درمانی برای درمان سرطان استفاده کنند. قرار دادن ژن در سلول‌های سرطانی می‌تواند مزایای زیادی را به همراه داشته باشد و بیماری‌های مختلف ناشی از سرطان را درمان کند.

ویروس‌ها بهترین حامل برای انتقال ژن به سلول‌های سرطانی محسوب می‌شوند. می‌توان از ویروس‌ها برای رساندن مواد ژنتیکی به سلول‌های سرطانی استفاده کرد، به شرطی که ویروس‌ها فقط به سلول‌های سرطانی متصل شوند، نه سلول‌های سالم. خوشبختانه با وجود علم جدید، این امکان وجود دارد که عملکرد ویروس‌ها به گونه‌ای تنظیم شوند که فقط ژن‌ها را به سلول‌های سرطانی و بیمار انتقال دهند. البته به غیر از ویروس، می‌توان از ناقل‌های دیگری مانند باکتری‌های غیر فعال نیز استفاده کرد.

درمان سرطان با ژن درمانی

یکی از کاربردهای اصلی ژن درمانی در درمان سرطان است که خوشبختانه پیشرفت‌های بسیار زیادی نیز در این زمینه انجام شده است. روش‌های مختلفی برای درمان سرطان با این تکنیک وجود دارند که برخی سلول‌های سرطانی را تحت تاثیر قرار می‌دهند و برخی دیگر با مهار پاسخ سیستم ایمنی، سلول‌های سرطانی را از بین می‌برند.

برخی از اشکال ژن تراپی به منظور تقویت توانایی موجود در بدن برای هدف قرار دادن و کشتن سلول‌های سرطانی، طراحی و ساخته شده‌اند. نقش برخی از سلول‌های سیستم ایمنی شناسایی و از بین بردن سلول‌ها است. بنابراین، می‌توان یک سری ژن‌های خاصی را به این سلول‌ها اضافه کرد تا بتوانند سلول‌های سرطانی را شناسایی کنند و آن‌ها را از بین ببرند. در تکنیک دیگر می‌توان یک سری ژن‌هایی را به سلول‌های سرطانی اضافه کرد تا در هنگام قرار گرفتن در معرض شیمی درمانی و پرتو درمانی به راحتی از بین بروند.

برای آشنایی با انواع آزمایش ژنتیک و روش انجام آن با ما همراه باشید!!

سخن پایانی

در این مقاله در مورد ژن درمانی و تاثیر آن روی درمان بیماری‌های مختلف مانند سرطان صحبت کردیم. با توجه به رویکردهای جدیدی که در زمینه ژن تراپی وجود دارند، آینده این روش درمانی روشن است. امید است که در آینده‌ای نزدیک، نه تنها در کشور ایران بلکه در جهان شاهد به کار رفتن این تکنیک برای درمان بیماری‌هایی نظیر سرطان، ‌ام اس و بیماری‌های غیر قابل درمان دیگر باشیم.