در این مقاله خواهید خواند :
شاید بپسندید
ژنتیک چیست به زبان ساده

تعریف علم ژنتیک به زبانی ساده

ژنتیک یکی از علوم پایه‌ای رشته زیست‌شناسی است که به انتقال صفات از والدین به فرزندان و تفاوت‌های جانداران مختلف می‌پردازد. از گذشته بشر می‌دانست که صفات مختلف از والدین به فرزندان انتقال می‌یابد؛ اما دلیل آن را درک نمی‌کرد. بعدها دانش ژنتیک نشان داد که دلیل انتقال صفات، انتقال «ژن‌ها» از پدر و مادر به فرزندان است.
ژن‌ها در نطفه‌ای که حاصل از لقاح گامت‌های نر و ماده است وجود دارند و با تکثیر سلول‌های جنینی در رحم، به تمام سلول‌های بدن راه می‌یایند. بنابراین، تمام سلول‌های بدن دارای یک نسخه کامل از ژن‌ هایی هستند که از پدر و مادر به فرزند منتقل شده است.
تمام فعالیت‌ هایی که در بدن یک موجود زنده رخ می‌ دهد، به وسیله ژن‌ ها تنظیم می‌ شود. آنها با تولید پروتئین‌ ها، چربی‌ها، آنزیم‌ها و مواد ساختاری مختلف، ویژگی‌های خاصی را در یک فرد ایجاد می‌کنند. پس کاملا مشخص است که چرا ویژگی‌های ظاهری و عملکردی فرزندان به والدینشان شبیه می‌گردد.
ژن‌ های یک موجود زنده، همگی بخشی از DNA هستند که در هسته تمام سلول‌ها وجود دارند. بیایید قدری بیشتر با DNA، محل قرار‌گرفتن ژن‌ها بر روی آن و چگونگی تکثیر و رسیدن ژن‌ها از والدین به فرزندان آشنا شویم.

DNA چیست؟

DNA یک زنجیره بسیار طولانی از مولکول‌ها است که حاوی تمام اطلاعات لازم برای عملکردهای زندگی یک سلول است. به تک‌تک مولکول‌هایی که DNA را می‌سازند، «نوکلئوتید» می‌گویند.
نکته جالب این است که تنها چهار نوع نوکلئوتید در بدن وجود دارد که نام آنها آدنین (A)، تیمیدین (T)، گوانین (G) و سیتوزین (C) است. بنابراین یک DNA تنها از ترکیبی از این چهار نوع مولکول ساخته شده است. یک رشته DNA بسیار شبیه یک جمله بسیار طولانی است که فقط از چهار حرف استفاده می‌کند.
DNA در واقع دو رشته دارد که بسیار شبیه یک زیپ هستند و نوکلئوتیدها هم مانند دندانه‌های آن زیپ عمل می‌کنند. به عبارت دیگر، نوکلئوتید‌های هر رشته DNA با رشته دیگر جفت‌شده و به آنها وصل می‌شوند تا یک DNA دو رشته‌ای کامل را بسازند.
نوکلئوئیدهای یک رشته، «مکمل» رشته دیگر است؛ A همیشه به T وصل می‌شود و G نیز همیشه به C در رشته مقابل اتصال می‌یابد.
بیایید بخش کوتاهی از DNA را به عنوان مثال در نظر بگیریم:

  • اگر یک رشته DNA دارای توالی A T T C G A C باشد
  • رشته «مکمل» آن باید T A A G C T G باشد.

ترکیب سه میلیارد از این حروف، «توالی ژنوم انسان» را تشکیل می‌دهد. به عبارت دیگر، در هر سلول از بدن انسان سه میلیارد از این حروف با هم ترکیب شده‌اند تا مجموعه کاملی از ژن‌های انسانی را بسازند.
اگر تمام DNA‌های انسان را در تمام سلول‌ها روی هم بگذاریم، رشته حاصل ۶۷ میلیارد مایل طول خواهد داشت، معادل حدود ۱۵۰۰۰۰ سفر رفت و برگشت به ماه.

برای دریافت مشاوره ژنتیک قبل از ازدواج به این صفحه مراجعه کنید.

نوکلوئیک اسید دربردارنده اطلاعات ژنتیکی

اطلاعات ژنتیک یا همان ژن‌ها در حقیقت توالی خاصی از اسید‌های نوکلئیک هستند. اگر بخواهیم خیلی ساده بگوییم، یکی توالیA T T C G A C می‌تواند یک ژن خاص باشد که مثلا تولید یک آنزیم خاص را در معده راه‌اندازی می‌کند. البته ژن‌ها از تعداد بسیار بیشتری نوکلئوتید تشکیل شده‌اند که شامل بخش‌هایی برای تنظیم و نظارت هم هستند.
با توجه به این‌که یک DNA از توالی بسیار زیاد اسیدهای نوکلئیک ساخته‌شده است، تعداد بسیار زیادی ژن می‌توانند روی آن وجود داشته باشند و ژنتیک انسانی را رغم بزنند.

واحد ژنتیک: آشنایی با تفاوت بین ژن و ژنوم

کروموزوم

هر سلول بدن دارای یک هسته می‌باشد که به وسیله غشاء خاصی از دیگر اجزای سلول جدا شده است. DNA‌ در داخل هسته قرار گرفته است و حاوی مواد ژنتیکی است. از آنجا که DNA‌ بسیار بلند است، برای جا‌گرفتن در داخل سلول کاملا فشرده‌ شده و ساختاری به نام کروموزوم را به وجود می‌آورد. هر کروموزوم مجموعه‌ای از دو رشته DNA‌ است که به شکل کاملا فشرده به دور پروتئین‌هایی به نام هیستون پیچیده شده است. برای تقریب به ذهن ژتیک، می‌توان DNA‌ را نخ کاموا و کروموزوم را کلاف نخ کاموا در نظر گرفت.
در هر سلول بدن انسان ۴۶ عدد از این کروموزوم‌ها وجود دارد که که ۲۳ عدد از آنها از مادر و ۲۳ عدد دیگر از پدر به ارث رسیده‌اند. به همین دلیل نیز گفته می‌شود که هر سلول انسان حاوی ۲۳ جفت کروموزوم است. کلیه ژن‌هایی که در این ۴۶ عدد کروموزوم قرار دارند، بر روی هم ژنوم انسانی را تشکیل می‌دهند که از پدر و مادر به ارث رسیده‌اند.

روش تکثیر ژنوم انسان

هر بار که سلول تکثیر می‌شود، همه این ۴۶ عدد کروموزوم نیز دوبرابر شده و سپس نیمی از آنها به یک سلول و نیم دیگر به سلول دیگر منتقل می‌گردند. این تکثیر ژنتیک سبب می‌شود تمام سلول‌های بدن، مجموعه کاملی از دستورالعمل‌های لازم برای بقا، تکثیر و وراثت را دارا باشند.
با این حال، بر اساس قوانین ژنتیک همه ژن‌ها در همه سلول‌ها عملکرد ندارند. مثلا در سلول‌های ناخن، بیشتر ژن‌هایی که مسئول ساخت پروتئینی به نام کراتین هستند، فعالیت می‌کنند. این درحالی است که مثلا در سلول‌های کناری معده، ژن‌هایی که مسئول ساخت اسید معده هستند عمل می‌کنند. این تفاوت‌ها در عملکرد ژن‌ها سبب می‌شود که هر کدام از سلول‌های بدن به شیوه‌ای خاص رفتار‌کرده و شکل و عملکرد خاصی را ارائه دهند. اگر این‌چنین نبود بدن انسان شکل پیدا نمی‌کرد و به توده‌ای بدون شکل از سلول‌های یکسان تبدیل می‌گشت.

فرد ناقل ژنتیک کیست؟

به ارث رسیدن ژنوم

تکثیر ژنوم برای تشکیل نطفه قدری با تکثیر آن در داخل سلول‌های بدن متفاوت است. در این نوع تکثیر به جای این‌که همه ژن‌های موجود در سلول دو برابر شده و سلول دیگری را بسازند، نیمی از آنها به یک سلول و نیمی دیگر به سلول دیگر انتقال می‌یابند تا تخمک در زن و اسپرم در مرد را بسازند. تخمک و اسپرم، تنها دارای نیمی از ژنوم یک انسان (۲۳ کروموزوم) هستند.
وقتی یک تخمک با یک اسپرم لقاح پیدا می‌کند، نطفه تشکیل شده دارای ۴۶ عدد کروموزوم کامل خواهد بود و می‌تواند به شکل معمول به تکثیر خود ادامه دهد. این قاعده ژنتیک از دو برابر شدن مجموعه ژن‌ها جلوگیری می‌کند.

واحد ژنتیک: روش های ژن درمانی و بیماری های قابل درمان

علم ژنتیک

ژنتیک علمی است که به وراثت و انتقال صفات می‌پردازد. بر اساس اطلاعات این علم، صفات از طریق ژن‌ها منتقل می‌گردند که خود توالی از مولکول‌های کوچک هستند که یک مولکول بزرگ به نام DNA‌ را می‌سازند. DNA‌ها در داخل سلول قرار دارند و با پیچیدن به دور پروتئین‌های خاصی کروموزوم‌ها را می‌سازند و هر سلول حاوی ۴۶ عدد کروموزوم است که ۲۳ عدد آن از پدر و ۲۳ عدد از مادر به ارث رسیده است. این کروموزوم‌ها هنگام تکثیر سلول، دو برابر شده و به دو سلول مجزا منتقل می‌گردند با این حال، هنگام ساخت گامت تنها نیمی از این کروموزوم‌ها به هر گامت منتقل می‌گردند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شاید بپسندید
زگیل تناسلی یک زائده نرم و گوشتی است که در خارجی‌ترین لایه پوست ظاهر می‌شود و با روش‌های مختلف می‌توان آن را از بین برد. برقراری رابطه جنسی جزئی از زندگی مشترک افراد است. اما در هنگام آمیزش جنسی باید اصول بهداشتی را مدنظر قرار داد و از روابط جنسی پرخطر که احتمال ابتلا به بیماری‌های مختلف را ایجاد می‌کنند نیز پرهیز کرد. زگیل تناسلی یکی از بیماری‌هایی است که در اثر رعایت نکردن بهداشت و انجام روابط جنسی پرخطر در افراد با سنین مختلف ایجاد می‌شود. در اثر ابتلا به این بیماری زائده‌های گوشتی سرخ، نرم و برجسته‌ای در روی پوست افراد ظاهر می‌شود. احتمال ایجاد این زائده‌های پوستی آزاردهنده در مردان و زنان وجود دارد. این زائده‌های پوستی که با نام Hpv نیز شناخته می‌شوند در اطراف مقعد و ناحیه تناسلی افراد ظاهر می‌گردند. سرعت گسترش آنها در روی پوست بسیار زیاد است. زگیل تناسلی نوعی بیماری عفونی و ویروسی مقاربتی می‌باشد. این بیماری در اثر انتقال ویروس پاپیلوما در افراد مختلف ایجاد می‌گردد.