با نگاهی کلی به بیماریها میتوان گفت بیماری ها روحی یا جسمی هستند. بیماریهایی که جسمی هستند علائم فیزیکی و قابل رویتی دارند. مشکلات روحی روانی از سوی دیگر، اغلب علائم جسمی ندارند. بدین ترتیب مشکوک شدن به بیماری جسمی سریع اتفاق میافتد. انواع اختلال حرکتی از بیماریهایی هستند که سریعا توجه فرد و یا بستگان را جلب میکنند.
اختلالات حرکتی گروه بزرگی از بیماری های عصبی هستند. اغلب کیفیت زندگی را کاهش میدهند. در بسیاری از موارد، این اختلالات قابل درمان نیستند. درنتیجه هدف از درمان به حداقل رساندن علائم است. اختلالات علائم یکسانی دارند و شناسایی آنها از هم تنها توسط پزشک متخصص ممکن است. در این مقاله قصد داریم به بررسی انواع اختلالات حرکتی بپردازیم. با ما همراه باشید تا قدمی در مسیر بهبودی و زندگی سالم برداریم.
اختلالات حرکتی چیست؟
اختلال حرکتی مجموعهای از حالات هستند که شدت حرکات در سیستم عصبی(نورولوژیک) را کاهش یا افزایش میدهند. اختلالات حرکتی در انگلیسی با نام (Movement Disorders) شناخته میشوند. این دسته از اختلالات فیزیکی عصبی هستند و طیف گستردهای را شامل میشوند.
مجموعهای از سندرم های بالینی که با افزایش یا کاهش حرکات ارادی و غیرارادی همراه هستند، بدون اینکه ضعف عضلانی یا اسپاسم (گرفتگی عضلانی) در آنها دیده شود. این اختلالات معمولاً با هستههای قاعدهای و سیستم خارج هرمی در ارتباط هستند.
اختلال حرکتی به دو دستهی اصلی تقسیم میشوند:
- اختلالات هایپرکینتیک: این نوع اختلالات شامل حرکات اضافی، تکراری و غیرارادی هستند که فرکانس آنها از محدودهی طبیعی حرکات بیشتر است و تحت عنوان دیسکینزی شناخته میشوند.
- اختلالات هایپوکینتیک: این گروه شامل آکینزی (فقدان حرکت)، هایپوکینزی (کاهش دامنهی حرکات)، برادیکینزی (کاهش سرعت حرکت) و سفتی عضلات است.
در اختلال حرکتی اولیه، حرکات غیرطبیعی معمولاً نخستین نشانهها هستند، در حالی که در اختلال حرکتی ثانویه، حرکات طبیعی بوده و علائم بیانگر یک اختلال نورولوژیک عمومی میباشند.
این اختلال بر همه چیز از نحوه نوشتن گرفته تا نحوه راه رفتن، صحبت کردن و بلعیدن بیمار تأثیر میگذارند. این مسئله بستگی به نوع اختلال حرکتی و میزان تأثیر آن بر بیمار دارد. به همین دلیل است که برنامه درمانی بر اساس تشخیص و نیازهای خاص بیمار تنظیم میشود. بیشتر اختلالات حرکتی درمانی ندارند، بنابراین هدف از درمان، مدیریت علائم است.
انواع اختلالات حرکتی
بیماری های حرکتی مغز یا همان اختلالات حرکتی انواع مختلفی دارند. این اختلالات میتوانند باعث لرزش، سفتی عضلات، حرکات غیرارادی، کندی حرکت یا عدم هماهنگی شوند. در ادامه برخی از مهمترین انواع اختلالات حرکتی را معرفی میکنیم:
- آتاکسی: نوعی کنترل ضعیف عضلانی و عدم تعادل در برخی عضلات بدن
- پارکینسونیسم آتیپیک: گروهی از چندین بیماری است که علائمی مشابه بیماری پارکینسون دارند
- کره یا رقصاک (Chorea): اختلالی عصبی که باعث ایجاد حرکات غیرارادی در بدن بیمار میشود
- دیستونی: اختلالی عصبی که باعث انقباض غیرعادی عضلات و پیچخوردگی یا حرکات تکراری در یک یا چند قسمت بدن میشود
- لرزش اساسی: وضعیتی عصبی که باعث لرزش غیرقابل کنترل، غیرعمدی و ریتمیک اعضای بدن معمولاً در دستها، سر یا صدا رخ میدهد
- بیماری هانتینگتون: نوعی اختلال مغزی-یک بیماری ژنتیکی پیشرونده است که با حرکات غیرارادی، مشکلات شناختی و اختلالات روانی همراه است.
- هیدروسفالی با فشار نرمال: اختلالی که در آن ساختارهای پر از مایع مغز بهآرامی و با گذشت زمان بزرگتر میشوند و ساختارهای اطراف مغز بهتدریج تغییر میکنند تا خود را با این وضعیت سازگار کنند
- آتروفی سیستم چندگانه: نوعی بیماری عصبی پیشرونده و نادر که در آن سیستم و سلولهای عصبی مغز با علائم مشابه بیماری پارکینسون، آتاکسی (عدم هماهنگی) و مشکلات غیرارادی دچار آسیب و اختلال میشوند
- میوکلونوس: تکان ناگهانی عضلانی در یک عضله یا گروهی از عضلات
- بیماری پارکینسون: اختلال عصبی پیشرونده که با مشکلات لرزش، کندی حرکت، سفتی عضلات و عدم تعادل شروع میشود
- فلج فراهستهای پیشرونده (PSP): نوعی اختلال مغزی غیرعادی که بر تحرک، تعادل، بینایی، گفتار و بلع تأثیر میگذارد
- سندرم پای بیقرار: اختلال در سیستم عصبی که تحت تأثیر آن، سلولهای حرکتی پاهای بیمار بیش از حد تحریک میشوند
- سندرم تورت: مشکلی در سیستم عصبی که باعث ایجاد تیک حرکتی و صوتی میشود
برخی میتوانند تمام بدن بیمار را تحت تأثیر قرار دهند، در حالی که برخی دیگر ممکن است تنها در بخشهای خاصی مشکل ایجاد کنند. برخی بر مغز تأثیر میگذارند و برخی دیگر اعصاب را تحت تأثیر قرار میدهند. مواردی نیز وجود دارند که هر دو را درگیر میکنند. هر نوع اختلال حرکتی بهشکلی متفاوت بیمار را تحت تأثیر قرار میدهد. همچنین ممکن است علائم این اختلالها شبیه سایر بیماریها باشند. به همین دلیل باید برای ارزیابی و درمان این بیماریها از متخصصان باتجربه کمک بگیرید.
برای مطالعه این مقاله کلیک کنید : اختلالات ژنتیکی چیست؟
روش های درمان اختلالات حرکتی
در ارتباط با درمان اختلالات حرکتی با پیشرفت تکنولوژی، درمانهای بسیاری وجود دارد. درمان این اختلالات بسته به نوع، شدت و علت بیماری متفاوت است. در ادامه به برخی از بهترین روشهای درمان اختلالات حرکتی اشاره میکنیم:
دارو درمانی
یکی از روشهای درمانی برای بیماریهای مغزی و اختلالات حرکتی، استفاده از داروهای مناسب آن بیماری است. پس از تشخیص بیماری توسط پزشک و مشاهده علائم، با توجه به علت و شدت آن نوع بیماری، پزشک داروهای مخصوص را تجویز کرده و به بیمار میدهد. برخی از این داروها شامل موارد زیر هستند:
- داروهای دوپامینرژیک: این داروها برای افزایش سطح دوپامین در مغز استفاده میشوند و در درمان بیماری پارکینسون بسیار موثر هستند.
- داروهای ضد اسپاسم: برای کاهش سفتی و اسپاسم عضلات استفاده میشوند.
- داروهای بتابلاکر: برای کاهش لرزش استفاده میشوند.
- داروهای ضد کولینرژیک: برای کاهش ترشح استیل کولین و کاهش سفتی عضلات استفاده میشوند.
فیزیوتراپی
فیزیوتراپی نقش بسیار مهمی در بهبود عملکرد حرکتی، افزایش قدرت عضلانی و بهبود تعادل در افراد مبتلا به اختلالات حرکتی دارد. تمرینات فیزیوتراپی به صورت فردی و با توجه به نیازهای هر بیمار طراحی میشود. با انجام حرکات کششی و تمرینات خاص، دامنه حرکتی مفاصل افزایش یافته و انعطافپذیری بدن بهبود مییابد. بسیاری از اختلالات حرکتی با درد همراه هستند. فیزیوتراپی با کاهش اسپاسم عضلانی و بهبود گردش خون به کاهش درد کمک میکند.
کاردرمانی
کاردرمانی به بیماران کمک میکند تا فعالیتهای روزمره خود را به طور مستقل انجام دهند. کاردرمانگران با آموزش تکنیکهای خاص و استفاده از وسایل کمکی، به بیماران کمک میکنند تا عملکرد خود را بهبود بخشند. کاردرمانگر با ارزیابی دقیق، تواناییهای فرد را در زمینههای مختلف مانند حرکت، شناخت، حواس و فعالیتهای روزمره ارزیابی میکند. کاردرمانگر تمرینات تخصصی را برای بهبود عملکرد حرکتی، تقویت عضلات، افزایش دامنه حرکتی و بهبود هماهنگی طراحی میکند. این تمرینات ممکن است شامل تمرینات تعادلی، تمرینات تقویت عضلات و … باشد.
گفتاردرمانی
در برخی از اختلالات حرکتی، مشکلات گفتاری نیز وجود دارد. گفتاردرمانی به بیماران کمک میکند تا مشکلات گفتاری خود را بهبود بخشند و ارتباطات خود را موثرتر برقرار کنند. گفتاردرمانگران با استفاده از تمرینات خاص، به تقویت عضلات زبان، لبها، گونهها و کام نرم کمک میکنند. این تمرینات به بهبود تلفظ، بلع و تنفس کمک میکند. همچنین برخی اختلالات حرکتی پارکینسون باعث اختلال بلع در پارکینسون نیز میشوند. گفتاردرمانگران با آموزش تکنیکهای مختلف بلع، به بهبود این مشکل کمک میکنند.
جراحی
در برخی موارد، جراحی میتواند برای درمان اختلالات حرکتی استفاده شود. در برخی موارد خاص و پس از ارزیابی دقیق توسط پزشک متخصص جراحی انجام میشود. تصمیمگیری در مورد جراحی به عوامل مختلفی از جمله نوع اختلال، شدت علائم، پاسخ به درمانهای دیگر و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد. اگر داروها نتوانند علائم بیماری را به طور قابل قبولی کنترل کنند، ممکن است جراحی به عنوان گزینه درمانی در نظر گرفته شود.
🩺 سخن پایانی
اختلالات حرکتی زندگی بسیاری از افراد را میتواند تحت تاثیر قرار دهد. لرزشهای شدید بدن و دستها و پاها، کاهش و یا افزایش سرعت حرکات بدن و سایر علائم میتواند مانع از زندگی راحت برای بیماران شود. دلایل متفاوتی منجر به انواع اختلال حرکتی میشوند و بالعکس اختلالات حرکتی میتوانند امراض جدی و سختی را به همراه آورند. علائم اختلالات حرکتی، عدم تعادل و حرکات غیرارادی باید پیگیری شوند. مبتلایان به این بیماری و یا بستگان بیمار باید شرح کاملی از بیماری در اختیار پزشک قرار دهند. این اولین قدم برای بهبودی است.
🌟هدف نهایی، کاهش حرکات غیرارادی، بهبود عملکرد حرکتی، و ارائه حمایتهای لازم برای مقابله با چالش های روانی و جسمی مرتبط با این اختلالات است تا بیماران بتوانند استقلال و رفاه بیشتری در زندگی روزمره خود داشته باشند.
